HIỆU ỨNG BỨC TƯỜNG VỚI ÂM TRẦM

24 TH10
HIỆU ỨNG BỨC TƯỜNG VỚI ÂM TRẦM

HIỆU ỨNG BỨC TƯỜNG VỚI ÂM TRẦM

Các bức tường của phòng nghe thường tác động mạnh đến sự cân bằng về âm sắc của cặp loa. Loa kê quá gần tường khiến âm bass dày, mạnh hơn bình thường. Hệ quả là màn trình diễn âm thanh có phần nặng nề hơn. Một số dòng loa được thiết kế để kê gần tường sau loa. Những cặp loa như vậy cần sự hỗ trợ, tăng cường âm trầm để có thể tạo sự cân bằng cho âm sắc tự nhiên. Nếu để xa tường sau, thì loại loa này thường có âm thanh mỏng. Người nghe cần phân biệt được đôi loa sử dụng thuộc loại nào để kê đặt cho hợp lý.

Vị trí của loa so với các bức tường bên và tường sau cũng ảnh hưởng đến việc dải tần nào sẽ bị đẩy lên. Đặt loa đúng chỗ không chỉ mở rộng dải trầm bằng cách bù trừ vào quãng tần số bị suy hao, mà còn khiến dải âm của cặp loa phẳng hơn, không xuất hiện điểm “đỉnh” và “đáy”. Đặt sai vị trí có thể khiến tần số hoạt động của loa không đồng đều, gây nên hiện tượng sai âm của tiếng trầm. Một số tần số bị kích lên sẽ ảnh hưởng đến một số tần số khác khiến âm trầm thiếu chi tiết.

Nhiều hãng chế tạo loa cũng đưa ra khuyến cáo cụ thể với người nghe về khoảng cách giữa loa và tường sau, tường bên. Khi đưa ra con số cụ thể, người nghe có thể hiểu điều đó là khoảng cách giữa nón của loa bass với các bức tường. Người chơi nên bắt đầu bố trí loa bằng vị trí khuyến cáo của nhà sản xuất, sau đó điều chỉnh cho phù hợp với những bố trí trong không gian thực tế.

Khoảng cách từ loa đến tường bên ảnh hưởng đến cường độ phản hồi từ hiệu ứng tường. Đặt loa càng gần tường, mức phản hồi từ tường đến tai người nghe càng nhiễu. Đây là điều cần tránh trong quá trình sắp đặt hệ thống. Tuy nhiên, nếu điều kiện phòng nghe không cho phép với không gian chật hẹp, cũng có thể chấp nhận đặt loa sát tường sau khi đã xử lý âm học tường.

Từ nhiều năm trước, David Wilson của Wilson Audio đã phát triển phương pháp mang lại hiệu quả cao khi xác định vị trí đặt loa tối ưu trong phòng nghe. Theo đó, người nghe đứng ở phía tường sau loa với khoảng cách tương đương khoảng cách dự định đặt loa cách tường bên. Hơi cúi người và tiến theo hướng vuông góc về phía tường sau, vừa đi, vừa nói và lắng nghe âm sắc giọng nói của mình. Người thực hiện động tác này sẽ nhận thấy giọng nói bị biến đổi trong quá trình chuyển động. Tại một điểm nhất định, bỗng nhiên âm thanh của giọng nói trở nên rộng mở, rõ ràng và chính xác. Có một khoảng nhỏ (vài centimet) trên trục di chuyển mà ở đó người nói thấy giọng nói tự nhiên nhất.

Dùng băng dính đánh dấu điểm phát hiện đó, đấy chính là vị trí tối ưu giữa loa và tường sau mà người chơi có thể xác định. Để xác định khoảng cách của loa với tường bên, hãy bắt đầu từ tường bên trên đường thẳng chứa điểm mới đánh dấu và lặp lại chu trình nói – lắng nghe – phát hiện điểm tối ưu như trên. Điểm phát hiện tiếp theo là vị trí đặt loa tối ưu. Khi đặt loa, người chơi cần lưu ý sao cho điểm phát hiện này nằm sau mặt trước của loa và ở chính giữa loa bass (woofer). Kỹ thuật này mang lại hiệu quả cao. Hiệu quả về âm thanh tương đương cách áp dụng phương pháp lấy mẫu trên máy tính. Người chơi có thể nâng cao độ chính xác của âm thanh nếu có người ngồi ở vị trí nghe trong khi có người di chuyển và nói và cho biết ở điểm nào, giọng nói của người di chuyển ít bị méo tiếng nhất.

PHƯƠNG PHÁP HẠN CHẾ SÓNG ĐỨNG

Để có được âm bass sâu hơn và dải trầm mượt mà hơn, việc đặt loa đúng chỗ cần tính toán đến khoảng cách với các bức tường có thể giảm hiệu ứng cộng hưởng âm học từ phòng nghe. Cộng hưởng phòng khiến âm thanh của hệ thống thiếu tự nhiên khi chỉ tập trung vào một số quãng tần số nhất định. Phòng nghe cũng có thể tạo nên sóng đứng và can thiệp một cách bất thường vào áp suất âm của dải cao hoặc dải thấp gây ra hiện tượng sai âm. Sự can thiệp của sóng đứng vừa được quyết định bởi kích thước và nội thất phòng lẫn vị trí phát thanh trong phòng. Bằng việc đặt loa và chọn chỗ ngồi nghe đúng vị trí, người chơi sẽ có được dải trầm mượt nhất có thể.

Quy tắc nổi tiếng để có được âm bass hay nhất là đặt loa cách tường sau ở vị trí 1/3 chiều dài của phòng. Trong trường hợp thực tế không cho phép, người chơi có thể thay đổi ở vị trí 1/5 chiều dài của phòng. Cả hai vị trí này có tác dụng giảm sự hiện hữu của sóng đứng, giúp cho cặp loa hài hòa với phòng nghe. Lý tưởng nhất là áp dụng quy tắc 1/3 cho vị trí loa và 2/3 cho vị trí ngồi nghe (ngồi nghe ở điểm 2/3 chiều dài của phòng).

Để thực hiện nguyên tắc này, trước hết đặt loa và ghế ngồi ở vị trí định trước, sau đó dịch chuyển xung quanh điểm chuẩn với bước dịch chuyển nhỏ trong khi vẫn bật nhạc. Ở vị trí nhất định, loa sẽ cho âm bass mượt mà nhất. Cũng tại vị trí đó, độ chi tiết và trong sáng của trung âm được cải thiện.

Việc đặt loa đúng chỗ sẽ tạo ra âm bass sâu hơn và dải trầm mượt mà hơn.

Cách tốt nhất để đặt loa và ghế ngồi nghe đúng vị trí nhằm giảm thiểu hiệu ứng từ sóng đứng là sử dụng chương trình máy tính mang tên “Room Optimizer” do RPG Diffusor System (www.rpginc.com) phát kiến. Khi truy cập vào website này, người dùng sẽ nghe thử đoạn nhạc nguyên bản và cũng đoạn nhạc đó khi bị cộng hưởng phòng và sau khi đặt loa, ghế nghe nhạc vào vị trí tối ưu. Qua đó, người nghe có thể cảm nhận rõ ràng hiệu quả của việc xác định vị trí tối ưu cho loa và người nghe. Chương trình sẽ tổng hợp các thông tin như: kích thước phòng, loại loa, vị trí của loa woofer trong thùng… Phần mềm sẽ tính toán và đưa ra kết quả tối ưu cho vị trí đặt loa và vị trí ngồi nghe.

HƯỚNG ĐẶT LOA

Xoay loa hướng vào trong – phía người nghe thường cho chất lượng âm thanh tốt hơn khi để mặt loa hướng thẳng ra phía trước. Không có nguyên tắc chung nào áp dụng cho tất cả cặp loa về góc độ xoay do góc xoay tối ưu phụ thuộc vào cấu tạo của loa và cấu trúc phòng nghe. Trong khi hầu hết cặp loa cần được xoay, thì cũng có những đôi loa hoạt động tốt nhất khi đặt thẳng. Việc xoay loa sẽ tác động đến nhiều khía cạnh trong màn trình diễn âm nhạc của hệ thống, liên quan đến âm trung, âm cao, độ cân bằng của dải tần, độ tập trung của âm hình, độ mở về không  gian và sự gắn kết giữa âm nhạc với người nghe.

Đa phần cặp loa đều có âm thanh sáng (tươi) nhất khi nghe trực diện. Do đó, việc xoay loa vào trong sẽ tăng âm treble nghe được ở vị trí ngồi nghe. Một trong những cách chế ngự cặp loa có tiếng bị tươi là đặt loa hướng thẳng về phía trước. Một số mẫu loa được thiết kế để kê thẳng dễ bị gắt khi người chơi cố tình xoay vào trong.

Góc xoay loa tỷ lệ thuận với cường độ và mật độ âm thanh đến tai người nghe. Bởi xoay loa vào trong sẽ gia tăng năng lượng âm thanh trực tiếp đến tai người nghe, đồng thời giảm thiểu tác động phòng (âm dội đến tai người nghe sau khi phản hồi từ các bề mặt cứng trong phòng). Với phòng nghe có tường bên trơn, phẳng dễ phản hồi, việc xoay loa là giải pháp nên làm do cường độ phản hồi từ tường bên sẽ giảm rõ rệt sau khi loa xoay hướng vào trong. Ngược lại, chỉ xoay loa với góc nhỏ sẽ tăng nguồn năng lượng âm thanh phản hồi đến tai người nghe, đồng thời tăng cảm giác độ mở và không gian biểu diễn. Hạn chế xoay loa có thể mở rộng âm hình và tăng cảm giác gắn kết với âm nhạc.

Tương tự, việc xoay loa có thể tăng độ tập trung của không gian và độ chính xác của âm hình. Khi hướng vào trong, nhiều cặp loa có thể phác họa nên không gian chặt chẽ, sắc nét hơn. Khi đó, âm hình cũng được định vị rõ nét, gắn kết chứ không phân tán hay thiếu định vị trong không gian. Việc xoay loa khiến người chơi phải chấp nhận nghe hơi nhiều âm treble để có được âm hình trung tâm chính xác. Nếu xoay loa quá nhiều, không gian sẽ bó chặt và tập trung, nhưng âm treble nghe được sẽ tăng lên đáng kể. Nếu để loa thẳng, âm treble sẽ cân bằng và mượt hơn, nhưng âm hình thiếu rõ ràng.

Xoay loa cũng ảnh hưởng đến sự hiện diện của không gian tổng thể. Khi hướng thẳng, loa tạo nên không gian mở, rộng rãi và khoáng đạt, nhưng âm hình lại giảm độ chính xác. Vì thế, vị trí của nhạc cụ cũng thiếu khả năng định vị, nhưng độ phủ âm lại rộng hơn. Bằng việc hướng hai loa vào trong, người chơi sẽ giảm độ lớn của không gian âm nhạc, nhưng lại tăng độ chính xác trong âm hình. Góc xoay loa hợp lý phụ thuộc vào từng cặp loa, từng phòng nghe và gu thưởng thức của người chơi. Không có giải pháp cụ thể nào khác ngoài việc nghe – điều chỉnh (xoay loa) – tiếp tục nghe để xác định hướng loa tốt nhất.

Góc của loa hướng đến tai người nghe là điều kiện tiên quyết đảm bảo chất lượng âm thanh của hệ thống. Thực hiện thao tác này khá đơn giản. Người chơi chỉ cần ước lượng khoảng cách từ tường sau đến hai góc sau của loa. Những khoảng cách này sẽ thay đổi khi xoay loa. Thực hiện tương tự với loa còn lại sao cho khoảng cách của các cạnh sau đến tường sau tương đương khoảng cách của cặp loa thứ nhất. Một cách khác để ước lượng và điều chỉnh góc xoay của hai loa đều nhau là ngồi ở vị trí nghe và quan sát độ sâu của hông loa phía trong. Xoay loa sao cho độ sâu nhìn thấy giữa hai loa bằng nhau. Xoay loa chính xác rất cần thiết khi định vị không gian âm thanh bởi dải tần của đôi loa sẽ thay đổi trong quá trình xoay. Việc xác định dải tần phù hợp của đôi loa là nhân tố quan trọng để định vị âm hình chính xác trong sân khấu âm thanh.

Người chơi cần lưu ý: sự khác biệt trong góc độ đặt loa tương tác với các yếu tố khác trong quá trình sắp đặt, định vị loa, ví dụ như khoảng cách giữa hai loa. Người chơi cũng có thể tạo ra không gian âm nhạc rộng mở trong khi hai loa vẫn ở gần nhau, nhưng không xoay vào trong hoặc xa nhau mà xoay một góc phù hợp.

ĐẶT LOA TRONG PHÒNG BẤT ĐỐI XỨNG

Trong những phần trước, chúng tôi đã chia sẻ kinh nghiệm kê đặt loa trong những căn phòng chuẩn với các cạnh đối xứng nhau. Tuy nhiên, không phải lúc nào chúng ta cũng có được những phòng nghe đạt chuẩn như vậy. Có phòng nghe một chiều thông với phòng khác, có phòng lại mở cửa và cửa sổ một bên, có phòng méo hoặc xéo. Những độc giả sở hữu các phòng nghe như vậy không nên thất vọng do vẫn còn những giải pháp để có thể khai thác tối đa âm thanh của hệ thống.

Trước tiên hãy để ý xem bức tường nào có khoảng thông và ở vị trí nào thì phòng nghe nối tiếp với các không gian còn lại của căn nhà. Loa ở vị trí góc phòng sẽ tạo nhiều hiệu ứng phòng hơn loa sát với cửa sổ hoặc cửa ra vào. Loa đặt càng gần tường thì hiệu ứng âm trầm càng lớn. Trường hợp người chơi đặt loa vào hai vị trí: góc phòng và vị trí sát cửa ra vào, hệ thống sẽ mất độ cân bằng ở dải tần thấp. Loa ở phía góc phòng cần được đặt cách xa các bức tường. Giảm thiểu hiệu ứng phòng đến loa này sao cho tương đương với loa còn lại. Tiếp theo, người chơi nên đặt tấm tiêu âm bass (có thể là dạng cột chân voi) ở góc tường sau loa phía góc phòng. Tiêu âm bass sẽ hút bớt năng lượng bass, giảm thiểu âm bass dội trong phòng của loa này, giúp cho loa trong góc có màn trình diễn tương đối cân bằng so với loa ở vị trí cửa ra vào. Tất nhiên, không thể đạt được độ cân bằng tuyệt đối, nhưng kỹ thuật này giúp cho hai cặp loa thể hiện âm trầm ở mức độ tương đương.

Với những phòng nghe có các diện tường không song song, người chơi nên sắp đặt loa ở những diện tường bó hẹp. Trong trường hợp ngược lại, lượng âm phản hồi đến tai người nghe sẽ rất lớn gây ra nhiều tiếng ồn khó chịu, làm hỏng âm hình của hệ thống. Nhiều phòng thu âm có diện tích nhỏ và bất đối xứng sử dụng biện pháp này: họ đặt loa ở góc hẹp và sóng phản hồi bị loại bỏ khỏi vị trí người nghe.

KÊ LOA DỌC PHÒNG HAY NGANG PHÒNG?

Thông thường, các cặp loa được mặc định kê theo chiều dọc của căn phòng, tức là đặt loa ở phía các diện tường ngắn. Phương pháp truyền thống này cho cặp loa không gian lớn nhất để trình diễn và hạn chế ảnh hưởng của diện tường phía sau loa. Tuy nhiên, kê loa theo chiều ngang cũng có những lợi điểm riêng.

Đặt loa theo chiều ngang cho phép âm thanh trực tiếp từ loa đến tai người nghe nhiều hơn và giảm bớt tầm ảnh hưởng của các diện tường bên. Ưu thế lớn nhất của biện pháp này là tính trong sáng của âm sắc được bảo toàn, đồng thời tăng độ chính xác của không gian. Người nghe sẽ nghe được âm thanh trực tiếp từ loa nhiều hơn âm cộng hưởng của phòng. Nhờ đó, âm thanh trở nên gắn kết, chi tiết và rõ ràng hơn.

Kê loa ngang phòng chỉ cho kết quả khả quan khi phòng đủ rộng để phân bổ được khoảng cách hợp lý giữa tường sau và loa, giữa loa và người nghe và giữa người nghe với bức tường sau lưng. Nếu ngồi quá gần tường sau, người nghe sẽ nghe được quá nhiều âm dội của tường. Do đó, người nghe nên ngồi gần cặp loa kê ngang phòng trong không gian đủ rộng. Tất nhiên, cần có khoảng cách đủ lớn giữa người nghe và cặp loa để âm thanh của từng loa con phối hợp được với nhau tạo thành dải tần phẳng.

Có trường hợp người nghe phải kê loa theo cạnh chéo trong phòng. Chúng tôi từng chứng kiến một số nhà thiết kế loa sử dụng kỹ thuật này khi cố gắng set up âm thanh tốt nhất có thể trong những căn phòng nhỏ tại các khách sạn nơi họ tham gia triển lãm. Cách đặt loa này thường tỏ ra hiệu quả với những đôi loa nhỏ, có tác dụng triệt tiêu âm phản hồi tại vị trí người nghe.

Nguồn amthanhvang.com

Để lại bình luận

BMB Karaoke Home